Gaz Kütlesi Ayarlaması

Gaz pedalına bastığınızda motorun tepki verme biçimi, çoğu sürücünün fark ettiğinden daha çok sayıda küçük ayarın toplamıdır. Pedalın altındaki boşluk, tel kılıfının içindeki sürtünme, kelebek milinin dönme serbestliği ve geri dönüş yayının gücü... Bunlardan biri bozulduğunda araç ya tembelleşir ya da ilk dokunuşta zıplayarak hareket eder. Gaz ayarlaması, bu zinciri baştan sona gözden geçirip pedal hareketinin kelebek açıklığına doğru oranda aktarılmasını sağlama işidir. Doğru yapıldığında hem yakıt tüketimi hem de sürüş konforu belirgin biçimde düzelir.

Gaz kumanda mekanizması nasıl çalışır?

Sistemi anlamadan ayar yapmak, çoğu zaman sorunu başka bir yere taşımaktan öte gitmez. İki temel yapı vardır:

• Mekanik (telli) sistemler: Pedal, çelik bir telle karbüratör veya gaz kelebeği kolunu doğrudan çeker. Ayar payı tel ucundaki ayar somunlarında ve kelebek stop vidasındadır.
• Elektronik gaz (drive-by-wire): Pedalda konum sensörü, kelebek gövdesinde ise bir motor bulunur. Fiziksel bağlantı yoktur; ayar, temizlik ve elektronik öğrenme prosedürüyle yapılır.

Telli sistemde pedalın hareketi ile kelebeğin açılması arasında az da olsa bir boşluk bırakılır. Bu boşluk keyfî değildir: motor titreşimiyle telin kelebeği kendi kendine hafifçe açmasını, dolayısıyla rölantinin yükselmesini engeller. Genel kabul gören ölçü, tel ucunda 1–3 mm serbest boşluktur; aracın kullanım kılavuzunda farklı bir değer verildiyse ona uyulur.

Ayar öncesi yapılması gereken kontroller

Ayar vidasına dokunmadan önce mekanizmanın sağlıklı olduğundan emin olmak gerekir. Aşınmış bir parçayı ayarla telafi etmeye çalışmak, kısa süre içinde aynı şikâyetin geri dönmesine yol açar.

• Gaz telini kılıfı içinde elle çekip bırakın; sertlik, takılma veya gıcırtı varsa tel yağlanmalı ya da değiştirilmelidir.
• Telin uç kısmındaki tellerde kopma, saçaklanma veya pas olup olmadığına bakın. Kopmaya başlamış tel ayarlanmaz, yenilenir.
• Kelebek kolunu elle sonuna kadar açıp bırakın. Yay kolu kendi kendine ve hızlıca kapanma konumuna getirmelidir.
• Kelebek milinde boşluk (yana oynama) hissediliyorsa gövde bakıma ihtiyaç duyuyor demektir.
• Hava filtresi tıkalıysa gaz tepkisi zaten bozulur; filtre değişimini ayardan önce halletmek daha mantıklıdır.
• Karbüratörlü araçlarda ise gaz ayarına geçmeden önce karbüratörün temizlenmiş olması şarttır, aksi halde rölanti ayarı tutmaz.

Telli sistemde adım adım gaz ayarlaması

1. Motoru çalışma sıcaklığına getirin. Soğuk motorda rölanti yüksek olacağı için yapılan ayar yanlış çıkar.
2. Motoru durdurun ve kontağı kapatın. Mekanik ayarların büyük kısmı motor çalışmazken yapılır.
3. Tel boşluğunu ölçün. Kelebek kolundaki tel ucunu parmakla hafifçe çekin. Kelebek hareket etmeye başlayana kadar aldığı yol boşluktur.
4. Ayar somunlarını gevşetin. Kılıf ucundaki kontra somunu çözün, ayar somununu çevirerek boşluğu 1–3 mm aralığına getirin, ardından kontrayı sıkın.
5. Tam açılmayı kontrol edin. Bir yardımcıdan pedala sonuna kadar basmasını isteyin. Kelebek tam açık konuma ulaşmalı, ancak pedalda hâlâ bir miktar rezerv kalmalıdır. Kelebek tam açılmıyorsa çekiş kaybı, pedal kelebeği zorluyorsa tel kopması riski doğar.
6. Rölanti stop vidasına bakın. Motoru çalıştırın, devri kılavuzda belirtilen değerde tutacak şekilde stop vidasını çok küçük adımlarla çevirin. Bu vida gaz ayarı değil, rölanti ayarıdır; ikisini karıştırmamak önemlidir.
7. Yol testi yapın. Sabit hızda pedalı yavaşça bırakıp tekrar bastığınızda motor sarsıntısız tepki vermeli, ayak çekildiğinde devir hızla rölantiye dönmelidir.

Elektronik gaz kelebeğinde ne yapılır?

Elektronik sistemlerde mekanik bir boşluk ayarı yoktur; burada asıl mesele kelebek gövdesinin temizliği ve kontrol ünitesinin kelebeği doğru "tanımasıdır". Kelebek kenarında biriken kurum, kapanma konumunu değiştirdiği için beyin yanlış referans alır. Sonuç genellikle dalgalı rölanti, gecikmeli tepki veya kalkışta boşluk hissidir.

• Gövdeyi sökerek yalnızca kelebek temizleyici sprey ve yumuşak bez kullanın; kelebek kenarındaki kaplamayı zımparalamayın.
• Kelebeği elle zorlayarak açmayın, dişli mekanizması zarar görebilir.